Amethist
Amethist is paarse kwarts. Chemisch is het exact hetzelfde materiaal als bergkristal — siliciumdioxide — maar met een spoor ijzer in het rooster. Dat ijzer alleen is nog niet genoeg voor de kleur; er moest ook straling aan te pas komen.
Die straling kwam uit het omringende gesteente, dat van nature een klein beetje radioactief is. Miljoenen jaren lang beschoot het de kristallen, waardoor de ijzeratomen van lading veranderden en licht in het paarse deel van het spectrum gingen absorberen. Zonder ijzer geen kleur, zonder straling ook niet — en zonder tijd al helemaal niet.
Het meeste amethist op de markt komt uit Brazilië en Uruguay, uit hetzelfde geologische verhaal: honderddertig miljoen jaar geleden stroomden daar enorme basaltlavastromen uit. In de afkoelende lava bleven gasbellen achter, en door die holtes trok later kiezelzuurhoudend water dat laagje voor laagje kristal afzette. Zo ontstonden de geodes: een steen die er vanbuiten uitziet als grijze bonk en vanbinnen bekleed is met paarse punten. Uruguayaans amethist is over het algemeen dieper van kleur, Braziliaans lichter en helderder.
Wat je écht moet weten vóór je koopt: amethist verbleekt in zonlicht. Leg je een stuk maandenlang op een vensterbank op het zuiden, dan verschiet het paars naar grauw en dat komt niet meer terug. Zet het uit de directe zon. En let op de naam "citrien" bij verkopers: het overgrote deel van het commerciële citrien is verhit amethist — bij zo'n vierhonderd graden slaat het paars om naar geeloranje.
Amethist is hard genoeg (7 op de schaal van Mohs) om dagelijks te dragen. In de kristaltraditie wordt het van oudsher in verband gebracht met rust en helder denken.
Wist je dat? De naam komt van het Griekse amethystos: "niet dronken". De Grieken geloofden dat de steen tegen bedwelming beschermde en dronken wijn uit bekers van amethist — de paarse kleur van het glas maakte bovendien niet zichtbaar hoeveel wijn er nog in zat, wat de theorie handig ondersteunde.
